تشبیه نیوز

همزمان با نمایشگاه کتاب مجازی تهران؛
بررسی و رونمایی از کتاب مجموعه شعر «مصاریع مرصع» در کردکوی

هم‌زمان با برگزاری دومین نمایشگاه کتاب مجازی تهران، نشست رونمایی و نقد کتاب مجموعه شعر «مصاریع مرصع» به قلم «سید ابوالفضل فخار» شاعر و هنرمند گلستانی در کردکوی برگزار شد.

به گزارش تشبیه نیوز و به نقل از روابط عمومی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گلستان، به همت و همدلی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و انجمن شعر و ادب حافظ شهرستان کردکوی و همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گلستان و خانه کتاب و ادبیات ایران؛ هم‌زمان با برگزاری دومین نمایشگاه کتاب مجازی تهران، نشست رونمایی و نقد کتاب مجموعه شعر «مصاریع مرصع» به قلم «سید ابوالفضل فخار» شاعر، روزنامه‌نگار، پژوهشگر، کارگردان تئاتر و تهیه‌کننده‌ی ارشد تلویزیون و دانش‌آموخته‌ی کارشناسی ارشد کارگردانی تئاتر در عصر سه‌شنبه پنجم بهمن‌ماه با حضور 2 صاحب‌نظر و منتقد ادبی «سید روح اله بنی فاطمی» و «سید مهدی جلیلی سنزیقی» و شاعران و دوستداران شعر و ادب فارسی و جمعی از اعضا و نوقلمان انجمن شعر و ادب حافظ در مجتمع فرهنگی و هنری شهید بهشتی شهرستان کردکوی برگزار شد.

در ابتدای این نشست «سید ابوالفضل فخار» شاعر و مؤلف کتاب که تا پیش‌ازاین نشست آثاری چون «سنگ مزار مجنون»، «روی دیگر کلمات»، «بارانی رو به آسمان» و مجموعه کاریکلماتور و نمایشنامه «سرخی به‌پای سرو» از وی روانه‌ی بازار نشر شده بود، ضمن قدردانی از برپایی چنین رویدادی، درباره کتاب تازه منتشرشده‌اش، گفت: کتاب مجموعه شعر «مصاریع مرصّع» شامل سه مجموعه شعر با عناوین «روی دیگر کلمات»، «سیاه‌مشق‌های سپید» و «حوریان منحور» است.

«سید ابوالفضل فخار» که متولد سال 1348 در روستای النگ شهرستان کردکوی و ساکن گرگان است و در کنار شعر و ادب؛ قهرمان و داور بین‌المللی کشتی با شال «آلیش» بوده و در زمره‌ی قلم داران موسوم به «شعر انقلاب» به شمار می‌رود، ضمن خوانش بخشی از اشعار کتابش ادامه داد: این مجموعه حاوی حدود 500 شعر سپید و نیمایی بوده و در 581 صفحه و در شمارگان 500 نسخه به همت «انتشارات جامخانه» منتشرشده است.

سپس «سید روح‌الله بنی فاطمی» شاعر، نویسنده، ویراستار و دانش‌آموخته‌ی دکترای زبان و ادبیات فارسی و مؤلف آثاری چون «انحراف شناسی ادبیات داستانی» و «زیبایی‌شناسی هویت‌های خرد» است، درباره کتاب «مصاریع مرصع» گفت: مخاطب با خواندن شعرهای این کتاب، به دلیل نحوه بیان در بسیاری موارد، کاربرد واژگان فراوان آرکائیک، همچنین وجود تلمیحات و تضمین‌ها و اقتباس‌های متعدد، به رگه‌های آشکاری از توانمندی و علاقه‌ی شاعر در شعر کلاسیک پی می‌برد. به‌ویژه این‌که شاعر؛ آگاهانه در تعداد قابل‌توجهی از شعرهای سپید این کتاب به اختیار از قافیه بهره می‌برد. هم‌نشینی واژگانی که درنهایت منجر به تولید سطرها و نیم سطرها و عبارات موزون می‌شود و این دل‌بستگی را بیشتر نمایان می‌کند.

وی که متولد نخستین روز فروردین‌ماه سال 1358 در شهرستان کردکوی و ساکن گرگان است و ویراستاری آثاری چون «از گلستان تا بهشت» و «مقابله با بزه و ناهنجاری در پارک‌های شهری» را در کارنامه دارد، افزود: در برخی از شعرهای این مجموعه، از وزن به بی‌وزنی و باز از بی‌وزنی به وزن و گاه به تکرارِ این تکنیک می‌رسیم که چنانچه در آن تأمل شود به‌نوعی با فضای کار در تناسب است. همچنین علاقه‌مندی شاعر به صنایعی چون انواع جناس و سجع و واج‌آرایی نیز در مجموعه‌ی مذکور قابل‌توجه است.

بنی فاطمی ادامه داد: در این مجموعه شما با شاعری سروکار دارید که جسارت و شهامت لازم را در به‌کارگیری واژگان کلاسیک و معاصر دارد و گهگاه این اتفاق را هم‌زمان در یک شعر می‌بینید. خطاب‌هایی مثل جانا، یارا، عشقا و صنما و کلماتی چون شگفتا، تُرُش روی، «وگَر» به جای «و اگر»، یا استفاده از افعال نهیِ مستمر مثل «می نکن» و «می نشو» را می‌توانید در کنار واژگانی معاصر مانند نگاتیو، غدد کلیوی، تلفن، نُت، بوق، سکانس و … ببینید. اگرچه به نظر می‌رسد در معدود شعرهایی این‌گونه کلمات بستر لازم را برای ظهور و بروز به دست نیاورده‌اند.

وی افزود: مطالعه‌ی این کتاب نشان می‌دهد که شاعر دغدغه مند است و از زوایای گوناگون به مسائل اجتماعی، فرهنگی و فلسفی نظر انداخته است. ظاهراً شاعر تعمداً و به دلیل محتوای اشعار، سعی کرده حتی‌المقدور از زبانی قابل‌درک‌تر استفاده تا با طیف وسیع‌تری از مخاطبان ارتباط برقرار نماید.

بنی فاطمی، اظهار کرد: توانمندی شاعر در ایجاد انواع تناسب و ایهام و استفاده از انواع تشبیهات و استعاره‌ها و به‌کارگیری ادبیات عامیانه و مثل‌ها قابل‌تحسین است و برخی از شعرها هم تأثیرپذیری شاعر از رشته‌ی دانشگاهی وی را که مرتبط به ادبیات نمایشی و تئاتر است نشان می‌دهد که از آن جمله می‌توان به تبدیل مونولوگ به دیالوگ و سکانس بندی بندها اشاره کرد.

وی در پایان گفت: اما امانت‌داری شاعر در نقل تأثیرپذیری‌ها (دریافت ایده حتی در حد یک ترکیب یا تماشای یک فیلم یا شنیدن یک جمله از فردی خاص و … تلمیحات و اقتباس‌ها و تضمین‌ها) و ارجاع مخاطب به پانوشت، نشان از رفتارهای حرفه‌ای وی است.

در ادامه «سید مهدی جلیلی سنزیقی» شاعر، روزنامه‌نگار، منتقد ادبی، پژوهشگر و ویراستار، متولد شهرستان گنبدکاووس در استان گلستان و از سال 69 وارد مجامع ادبی شده و از سال 74 به این‌سو دبیری چندین انجمن ادبی و دبیر گروه هنر و ادبیات در برخی نشریات محلی فعالیت داشته است، گفت: تجربیات زیسته و اندیشه فردی، مهم‌ترین و خاص‌ترین منبع الهام و انگیزه و ابزار آفرینش ادبی و هنری است و هرچه بهره بردن از این منابع بیشتر باشد با آثاری خاص‌تر مواجه خواهیم شد و اصولاً تفاوت عمده شاعران با یکدیگر و خاص بودنشان به میزان همین بهره‌برداری‌ها است.

جلیلی که سابقه ریاست خانه مطبوعات استان گلستان و نایب‌رئیسی انجمن ادبیات داستانی بسیج هنرمندان استان گلستان را هم در کارنامه دارد و ویراستاری کتاب‌های متعددی را بر عهده داشته، ادامه داد: می‌دانیم که بخشی از تصاویر و اندیشه‌ها و گفتمان‌ها و نگرش‌ها، چون دیگر دریافت‌ها، به میراث به آدمی می‌رسد. از همین رو است که با انبوهی از تولیدات ادبی و هنری مشابه هم و درواقع بازتولید شده مواجهیم. آثاری که بازنویسی و رونویسی از گنجینه لایزال گذشته و حال است و حضور فردیت و تجربیات زیسته آفریننده اثر را در آن‌ها نمی‌بینیم.

وی که در بیش از 40 جشنواره ادبی و فرهنگی، به‌عنوان داور یا دبیر علمی فعالیت کرده است و تا به امروز از وی کتابی چون پژوهشی در «زندگی و اندیشه عبدالقادر جرجانی» روانه‌ی بازار نشر شده است، افزود: در این دفتر اما با شاعری روبه‌رو هستیم که تجربه زیسته و فردیتش در سراسر شعرهایش حضور دارد و قابل حس و لمس است و درواقع؛ اوراقی پیوست شناسنامه اوست. نه‌تنها شناسنامه فردی او بلکه شناسنامه من و شمای هم روزگار او؛ چراکه توانسته است این فردیت را شکلی عمومی و اجتماعی ببخشد. نقطه عزیمت او در شعرها از خود به مقصد جامعه است و بدین ترتیب، خویشتن ما را تمام‌قد، در آیینه قدی آثارش با مناظری تماشایی؛ شکوهمند، غم‌انگیز، شورآفرین و گاه نیز شکوه آمیز و خشم‌آگین برابر ما می‌نهد.

جلیلی که هم‌اکنون ریاست اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان کردکوی را بر عهده دارد و تجربه‌ی عضویت در شورای خانه ادبیات داستانی گرگان، دبیری انجمن شعر گرگان، مسئولیت دبیرخانه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی استان گلستان را در چنته دارد، ادامه داد: فخار در این اثر حدود 5 بار به زادگاهش النگ و کردکوی اشاره داشته؛ همچنین زبان عمده شعرهای این مجموعه که سپید و نیمایی هستند، ساده و گاه بسیار ساده‌اند. حرکت بر لبه شعرـ نثر تجربه‌ای است که بیش از همه در آثار «احمدرضا احمدی» دیده‌ایم. این تجربه حتی بی‌پرواتر در کار فخار چهره می‌نمایاند. از سویی دیگر در کنار این تجربه، می‌توان دانست برای شاعر، برقراری ارتباط با عموم مخاطبان نیز هدفی حائز اهمیت بوده است.

جلیلی ادامه داد: بااین‌همه و تمام سادگی زبان؛ چند ویژگی موجب غنی شدن این زبان شده است. آن‌هم گستره واژگانی قابل‌توجه، پیوند زبان امروز با زبان فخیم گذشته با شگردهای هنری و نکته مهم‌تر، موضوعات و محتوای شعرها که برجستگی آن و اجازه ورود یافتن به‌واسطه قلم شاعر، برجستگی خاصی ایجاد کرده که زبان را در درجه دوم اهمیت قرار داده و درواقع؛ تلاش کرده زبان با سادگی و بدون دست‌انداز واسطۀ انتقال مفهوم باشد.

وی افزود: از سوی دیگر، شاعر، انواع موسیقی را برای غنی‌تر کردن زبان به کار گرفته است. این علاقه‌مندی شاعر را در گزیدن نام مجموعه «مصاریع مرصع» و عنوان دفترها؛ «سیاه‌مشق‌های سپید» ـ که آرایه تضاد و موسیقی معنوی داردـ و «حوریان منحور» ـ که جناس دارد ـ مشاهده می‌کنیم. تکرار کاربردی‌ترین شگرد در ایجاد موسیقی است. تکرار حرکت، حرف، هجا، کلمه، عبارت و سطر:

در برهوتِ برهوتِ برهوتِ محض
تا به تماشای آخرین برگ از آخرین گُل جهان
– نایل آیند!

شاعر و نویسنده‌ی گنبدی، گفت: نکته دیگر گستره‌ی مضمون‌های فخار در این مجموعه است. عاشقانه، اجتماعی، حماسی و … در هر نوع ادبی تنوعی چشمگیر دارد و در گونه اجتماعی، شعر اعتراض و حتی لحن خشم و پرخاش را شاهدیم. در این کار اجتماعی، در زبان ساده خود تلاش کرده موسیقی کلمات به روانی شعر کمک کند و حتی در پایان قافیه نیز آورده است.

جلیلی افزود: واپسین نکته که در مجال اندک می‌توان به آن اشاره کرد؛ این است که فعالیت حرفه‌ای شاعر در تلویزیون و تئاتر و مطبوعات و ورزش، گستره وسیعی از موضوعات و واژگان و اصطلاحات و دغدغه‌ها و در کل دنیایی وسیع و متنوع همگون‌شده را فراهم آورده است و ارجاعات برون‌متنی و درون‌متنی در این مجموعه بسیار است و به پُرباری آن کمک کرده و برای همین است که پانویس‌ها زیاد دیده می‌شود.

یادآوری می شود، در پایان این نشست از کتاب مجموعه «مصاریع مرصع» به قلم «سید ابوالفضل فخار» رونمایی به عمل آمد و جشن امضایی برپاشد